CHÓRY CHŁOPIĘCE
Chóry chłopięce tworzą jedną z najstarszych i najbardziej charakterystycznych tradycji europejskiej kultury muzycznej. Ich historia wyrasta z katedr, klasztorów, kaplic królewskich i szkół, ale współczesne zespoły funkcjonują także jako samodzielne instytucje koncertowe. Szczególne znaczenie zachowała tradycja brytyjska, niemiecka i środkowoeuropejska, a obok niej rozwijały się odrębne tradycje katolickie Hiszpanii i Francji.
Poniższy wybór nie jest katalogiem wszystkich znanych zespołów. To rdzeń najważniejszych chórów i tradycji, od których warto rozpocząć dalsze poszukiwania.
Najważniejsze chóry
Wielka Brytania
Chór King’s College w Cambridge (Choir of King’s College, Cambridge)
Założony wraz z King’s College w 1441 roku, należy do najważniejszych przedstawicieli angielskiej tradycji chóralnej. Jego działalność opiera się przede wszystkim na codziennej liturgii w King’s College Chapel. Światową sławę przyniosła mu między innymi bożonarodzeniowa A Festival of Nine Lessons and Carols, odprawiana w King’s College od 1918 roku i transmitowana przez BBC od 1928 roku.
Chór Opactwa Westminsterskiego (The Choir of Westminster Abbey)
Jego historia sięga XIV wieku. Chór tworzą chłopcy oraz profesjonalni śpiewacy dorośli, a jego działalność obejmuje zarówno codzienną liturgię, jak i najważniejsze uroczystości państwowe i królewskie. Repertuar rozciąga się od chorału i polifonii Tudorów po muzykę XX i XXI wieku.
Chór Katedry św. Pawła w Londynie (St Paul’s Cathedral Choir)
Jedna z najważniejszych instytucji angielskiej tradycji katedralnej. Chór ma średniowieczne korzenie; w 2024 roku po raz pierwszy w jego liczącej około dziewięć stuleci historii do pełnego składu chorystów dołączyły dziewczęta.
Chór Katedry Westminsterskiej (Westminster Cathedral Choir)
Katolicki odpowiednik angielskiej tradycji katedralnej, założony w 1901 roku. Szczególne znaczenie nadał mu pierwszy dyrektor muzyczny, Richard Terry, który przywrócił do życia wiele dzieł angielskiej i kontynentalnej polifonii renesansowej, między innymi Tallisa, Byrda i Shepparda. Później sławę chóru ugruntował George Malcolm.
Chór Christ Church Cathedral w Oksfordzie (Christ Church Cathedral Choir)
Tradycja chóru sięga fundacji Christ Church w 1546 roku. Jest jednym z najważniejszych chórów katedralno-college’owych Anglii i łączy śpiew chłopców z partiami wykonywanymi przez dorosłych śpiewaków.
Chór New College w Oksfordzie (Choir of New College, Oxford)
Powstał wraz z kolegium w 1379 roku. W jego skład wchodzą chłopcy oraz dorośli śpiewacy. Jest szczególnie ceniony za historycznie świadome, a zarazem bardzo różnorodne podejście do repertuaru pięciu stuleci.
Niemcy i Austria
Tölzer Knabenchor
Założony w 1956 roku, należy do najbardziej rozpoznawalnych współczesnych chórów chłopięcych. Szczególnie słynie z wykonań Bacha i muzyki barokowej, ale jego repertuar obejmuje również renesans, romantyzm i muzykę XX wieku.
Thomanerchor Leipzig
Jeden z najważniejszych chórów w historii muzyki europejskiej. Jego tradycja sięga 1212 roku, a jego najbardziej sławnym kantorem był Johann Sebastian Bach. Do dziś podstawą działalności pozostaje muzyka kościelna, ze szczególnym miejscem kantat i motetów Bacha.
Dresdner Kreuzchor
Jeden z najstarszych niemieckich chórów chłopięcych, związany z Kreuzkirche w Dreźnie. Jego historia należy do średniowiecznej tradycji niemieckich szkół i chórów kościelnych; ważną część współczesnego repertuaru stanowi muzyka Bacha i innych kompozytorów niemieckich.
Regensburger Domspatzen
Tradycja zespołu sięga 975 roku, gdy biskup Wolfgang założył w Ratyzbonie szkołę katedralną z kształceniem muzycznym. Chór należy do najstarszych instytucji tego typu w Europie.
Wiener Sängerknaben — Wiedeński Chór Chłopięcy
Jeden z najbardziej znanych chórów chłopięcych na świecie i jedna z najważniejszych instytucji muzycznej tradycji Habsburgów. Jego korzenie sięgają późnego średniowiecza i dworu cesarskiego. Zespół zasłynął zarówno działalnością liturgiczną, jak i licznymi koncertami oraz nagraniami.
Hiszpania
Escolania de Montserrat
Jedna z najstarszych europejskich tradycji chóralnych związanych z chłopcami. Początki Escolanii sięgają XIII wieku, a pierwszy dokument potwierdzający jej istnienie pochodzi z 1307 roku. Chór pozostaje częścią sanktuarium Montserrat i łączy działalność muzyczną z edukacją chłopców.
Polska
Poznański Chór Chłopięcy
Dzisiejszy zespół został powołany w 2003 roku dla zachowania tradycji chóru, którego początki sięgają 1945 roku i działalności Jerzego Kurczewskiego. Zespół ma za sobą tysiące koncertów na czterech kontynentach i pozostaje jednym z najważniejszych polskich zespołów tego typu.
Szczeciński Chór Chłopięcy „Słowiki”
Założony w 1960 roku przez Mariana Foksę, Aleksandra Mleczaka i Jana Szyrockiego. W latach 60. i 70. zespół stał się jednym z najbardziej znanych polskich chórów chłopięcych, koncertując również za granicą.
NFM Chór Chłopięcy we Wrocławiu
Młodszy od historycznych chórów europejskich, ale ważny współczesny polski zespół. Założony w 2009 roku, współpracował z wieloma wybitnymi dyrygentami i orkiestrami, a jego repertuar obejmuje muzykę dawną, klasyczną, współczesną, filmową i muzykę przeznaczoną specjalnie dla dziecięcych głosów.
KOMPOZYTORZY
Średniowiecze i wczesny renesans
Guillaume Dufay
Josquin des Prez
Renesans angielski
John Taverner
Christopher Tye
Thomas Tallis
William Byrd
John Sheppard
Orlando Gibbons
Thomas Weelkes
Thomas Tomkins
Renesans kontynentalny
Giovanni Pierluigi da Palestrina
Orlando di Lasso
Tomás Luis de Victoria
Francisco Guerrero
Jacob Handl (Jacobus Gallus)
Felice Anerio
Barok
Heinrich Schütz
Claudio Monteverdi
Henry Purcell
Johann Sebastian Bach
Georg Friedrich Händel
Klasycyzm i romantyzm
Wolfgang Amadeus Mozart
Franz Schubert
Felix Mendelssohn
Johannes Brahms
César Franck
Gabriel Fauré
XIX i XX wiek
Charles Villiers Stanford
Charles Hubert Hastings Parry
Ralph Vaughan Williams
Herbert Howells
Benjamin Britten
John Rutter
UTWORY — RDZEŃ REPERTUARU
Angielski renesans
Thomas Tallis — If Ye Love Me
Thomas Tallis — Spem in alium
William Byrd — Ave verum corpus
William Byrd — Sing Joyfully unto God Our Land
John Sheppard — Media vita
Orlando Gibbons — This Is the Record of John
Orlando Gibbons — O Clap Your Hands Together
Thomas Weelkes — When David Heard
Renesans europejski
Palestrina — Sicut cervus
Palestrina — Tu es Petrus
Tomás Luis de Victoria — O magnum mysterium
Victoria — Ave Maria
Orlando di Lasso — wybrane motety
Guerrero — wybrane motety
Barok
Henry Purcell — Hear My Prayer, O Lord
Johann Sebastian Bach — motety, kantaty i fragmenty pasji
Heinrich Schütz — motety i psalmy
Georg Friedrich Händel — wybrane chóry i arie
Klasycyzm i romantyzm
Wolfgang Amadeus Mozart — Ave verum corpus
Franz Schubert — Ave Maria
Felix Mendelssohn — Hear My Prayer
Gabriel Fauré — Pie Jesu z Requiem
César Franck — Panis Angelicus
Angielska tradycja XIX–XX wieku
Benjamin Britten — A Ceremony of Carols
Benjamin Britten — Missa brevis in D
Herbert Howells — wybrane anthems
Ralph Vaughan Williams — wybrane utwory chóralne
John Rutter — utwory chóralne i bożonarodzeniowe
Repertuar popularny i crossover
Silent Night / Stille Nacht
Danny Boy
You Raise Me Up
Caruso
Walking in the Air
SOLIŚCI
Najważniejsze nazwiska historyczne
Aled Jones — walijski sopran chłopięcy, jedna z najbardziej rozpoznawalnych dziecięcych gwiazd lat 80.
Allan Bergius — niemiecki sopran związany z Tölzer Knabenchor.
Anthony Way — angielski sopran znany z nagrań z lat 90.
Paul Miles-Kingston — angielski sopran związany z tradycją chóralną Winchester.
Peter Jelosits — austriacki solista Wiener Sängerknaben, znany między innymi z nagrań muzyki Bacha.
Terry Wey — były sopran Wiener Sängerknaben, później kontratenor.
Max Emanuel Cenčić — były chłopięcy sopran, później jeden z najbardziej znanych kontratenorów.
Robin Blaze — były chórzysta i solista Magdalen College, później kontratenor.
Współczesne nazwiska
Cormac Thompson
Malakai Bayoh
Luca Brugnoli
Aksel Rykkvin
Freddie Simpson